จากกระแสความสนใจต่อการเลือกตั้งบอร์ดประกันสังคม ซึ่งเป็นองค์กรที่มีบทบาทกำหนดทิศทางกองทุนมูลค่าหลายล้านล้านบาทและเกี่ยวข้องกับผู้ประกันตนทั่วประเทศกว่า 24 ล้านคน
สำหรับผู้ประกันตนในระบบประกันสังคม แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก
🔵มาตรา 33 คือ ลูกจ้างในสถานประกอบการที่มีนายจ้างและได้รับการส่งเงินสมทบร่วมกันระหว่างลูกจ้าง นายจ้าง และรัฐ
🔵มาตรา 39 คือ ผู้ที่เคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 มาก่อน แต่ลาออกจากงานและสมัครรักษาสิทธิประกันสังคมต่อด้วยตนเอง
🔵มาตรา 40 คือ แรงงานอิสระหรือแรงงานนอกระบบ อย่างเช่น เกษตรกร พ่อค้าแม่ค้า คนขับรถรับจ้าง และฟรีแลนซ์ ที่สมัครเข้าระบบประกันสังคมโดยสมัครใจเพื่อรับความคุ้มครองขั้นพื้นฐาน
อีสานอินไซต์จะพาไปสำรวจว่า ภาคอีสานบ้านเรามีผู้ประกันตนอยู่ในระบบประกันสังคมมากเพียงใด⁉️
โดยข้อมูลล่าสุดพบว่า ประเทศไทยมีผู้ประกันตนรวมกว่า 24.8 ล้านคน แบ่งเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 ราว 12 ล้านคน มาตรา 39 ประมาณ 1.7 ล้านคน และมาตรา 40 กว่า 11 ล้านคน
ขณะที่ภาคอีสานมีผู้ประกันตนรวมกว่า 2,888,359 คน หรือคิดเป็นประมาณ 11.6% ของผู้ประกันตนทั้งประเทศ โดยแบ่งเป็น มาตรา 33 จำนวน 955,204 คน มาตรา 39 จำนวน 178,632 คน และมาตรา 40 จำนวน 1,754,523 คน
หากดูเป็นรายจังหวัด จะพบว่า นครราชสีมา ครองอันดับ 1 ของภาคอีสาน ด้วยจำนวนผู้ประกันตนรวมกว่า 1.01 ล้านคน มากกว่าหนึ่งในสามของผู้ประกันตนทั้งภาค โดยเฉพาะมาตรา 40 ที่มีมากถึง 721,654 คน โดยเหตุผลสำคัญมาจากการเป็นจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุดของภาคอีสาน มีฐานเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่สุด และเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรม การค้า โลจิสติกส์ และบริการของภูมิภาค อีกทั้งยังเป็นประตูเชื่อมกรุงเทพฯ สู่ภาคอีสาน ทำให้มีทั้งแรงงานในระบบและผู้ประกอบอาชีพอิสระจำนวนมหาศาลนั่นเอง
รองลงมาคือ ขอนแก่นซึ่งมีผู้ประกันตนรวมกว่า 251,454 ซึ่งจังหวัดนี้ก็มีบทบาทของจังหวัดในฐานะศูนย์กลางเศรษฐกิจสมัยใหม่ของอีสาน โดยเฉพาะภาคการบริการ การศึกษา การแพทย์ และธุรกิจเอกชนขนาดใหญ่ อีกทั้งขอนแก่นเป็นที่ตั้งของมหาวิทยาลัย โรงพยาบาล และสำนักงานใหญ่ของบริษัทหลายแห่ง ส่งผลให้มีสัดส่วนแรงงานในระบบสูงเป็นอันดับต้นๆ ของภูมิภาค ต่างจากหลายจังหวัดที่ยังพึ่งพาเกษตรกรรมเป็นหลัก
ในกลุ่มจังหวัดขนาดใหญ่ อย่างเช่น อุดรธานี อุบลราชธานี บุรีรัมย์ สุรินทร์ และศรีสะเกษ จะพบว่าจำนวนผู้ประกันตนมาตรา 40 สูงกว่ามาตรา 33 อย่างชัดเจน เนื่องจากเศรษฐกิจภาคอีสานที่ยังขับเคลื่อนด้วยแรงงานอิสระ เกษตรกร พ่อค้าแม่ค้า และผู้ประกอบการรายย่อยจำนวนมาก แม้ว่าจังหวัดเหล่านี้จะมีประชากรจำนวนมาก แต่การจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมและธุรกิจขนาดใหญ่ยังไม่หนาแน่นเท่ากับโคราชหรือขอนแก่น ทำให้แรงงานส่วนหนึ่งไม่ได้อยู่ในระบบลูกจ้างตามมาตรา 33 แต่เลือกเข้าสู่มาตรา 40 แทน
ขณะที่จังหวัดขนาดเล็กอย่างบึงกาฬ อำนาจเจริญ หนองบัวลำภู และมุกดาหาร มีจำนวนผู้ประกันตนต่ำที่สุดของภาคอีสาน ก็ไม่ได้หมายความว่าจังหวัดเหล่านี้มีเศรษฐกิจอ่อนแอเสมอไป แต่เป็นผลจากขนาดประชากรที่เล็กกว่า และโครงสร้างเศรษฐกิจที่พึ่งพาเกษตรกรรมเป็นสัดส่วนสูง ทำให้จำนวนแรงงานในระบบมีไม่มากนัก อย่างไรก็ตาม หากดูเฉพาะมาตรา 40 จะพบว่าสัดส่วนยังอยู่ในระดับสูง แสดงให้เห็นว่าคนจำนวนมากยังเลือกเข้าสู่ระบบประกันสังคมภาคสมัครใจ แม้ไม่ได้ทำงานประจำในภาคธุรกิจหรืออุตสาหกรรมก็ตาม
อ้างอิงจาก:
– สำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน
– สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ)
– วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธนบุรี (ฉบับบัณฑิตศึกษา)
– สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์
ติดตาม ISAN Insight & Outlook ทุกช่องทางได้ที่
https://linktr.ee/isan.insight
#ISANInsightAndOutlook #อีสานอินไซต์ #ประกันสังคม #ผู้ประกันตน #ม33 #ม39 #ม40