ในปี 2567 มูลค่าผลิตภัณฑ์มวลรวมของภาคอีสาน (GRP) ขยับขึ้นมาแตะระดับ 1,888,342 ล้านบาท หรือเกือบ 1.9 ล้านล้านบาท ครองอันดับ 3 ของประเทศ รองจากกรุงเทพฯ-ปริมณฑล และภาคตะวันออก แม้เมื่อเทียบในเชิงสัดส่วนแล้ว อีสานยังมีขนาดเศรษฐกิจเพียง 10.1% ของ GDP ประเทศที่มีมูลค่ารวมราว 18.7 ล้านล้านบาท แต่หากพิจารณาในการเติบโตระยะยาว จะพบว่าเศรษฐกิจอีสานขยายตัวถึง 43.1% จากปี 2557 ซึ่งถือว่าอยู่ในระดับปานกลางค่อนไปทางสูง สำหรับภูมิภาคที่มีฐานเศรษฐกิจตั้งต้นค่อนข้างต่ำ ซึ่งก็เป็นการเปลี่ยนผ่านจากเศรษฐกิจฐานเกษตรกรรมไปสู่โครงสร้างที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งภาคบริการ การค้า การท่องเที่ยว และเศรษฐกิจชายแดนที่เชื่อมโยงกับประเทศเพื่อนบ้านนั่นเอง
อย่างไรก็ตาม โครงสร้างเศรษฐกิจของอีสานยังคงมีลักษณะ “กระจุกตัวสูง” อย่างชัดเจน โดยเฉพาะใน 5 จังหวัดที่มีมูลค่า GPP สูงสุด ได้แก่ นครราชสีมา (349,213 ล้านบาท) ขอนแก่น (238,727 ล้านบาท) อุบลราชธานี (148,642 ล้านบาท) อุดรธานี (132,615 ล้านบาท) และบุรีรัมย์ (110,525 ล้านบาท) มีมูลค่าเศรษฐกิจรวมกันถึง 979,722 ล้านบาท หรือคิดเป็น 51.9% ของทั้งภูมิภาค ซึ่งโครงสร้างลักษณะนี้ก่อให้เกิดแรงดึงดูดทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้แรงงานจากจังหวัดขนาดเล็กและขนาดกลางไหลเข้าสู่เมืองศูนย์กลางเพื่อแสวงหาโอกาส ทั้งในภาคบริการ อุตสาหกรรม และการศึกษา ขณะเดียวกัน แรงงานส่วนหนึ่งยังคงไหลออกนอกภูมิภาคไปยังกรุงเทพฯ ซึ่งยังคงเป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจระดับประเทศ
| จังหวัด | ปี 2567 |
| นครราชสีมา | 349,213 ล้านบาท |
| ขอนแก่น | 238,727 ล้านบาท |
| อุบลราชธานี | 148,642 ล้านบาท |
| อุดรธานี | 132,615 ล้านบาท |
| บุรีรัมย์ | 110,525 ล้านบาท |
| สุรินทร์ | 93,062 ล้านบาท |
| ร้อยเอ็ด | 89,233 ล้านบาท |
| ศรีสะเกษ | 86,230 ล้านบาท |
| ชัยภูมิ | 81,395 ล้านบาท |
| สกลนคร | 75,966 ล้านบาท |
| มหาสารคาม | 72,169 ล้านบาท |
| เลย | 68,330 ล้านบาท |
| กาฬสินธุ์ | 67,139 ล้านบาท |
| นครพนม | 56,146 ล้านบาท |
| หนองคาย | 54,632 ล้านบาท |
| บึงกาฬ | 36,197 ล้านบาท |
| หนองบัวลำภู | 34,700 ล้านบาท |
| ยโสธร | 34,496 ล้านบาท |
| มุกดาหาร | 32,941 ล้านบาท |
| อำนาจเจริญ | 25,983 ล้านบาท |
หากพิจารณาเชิงบทบาท จะพบว่าแต่ละจังหวัดจุดเด่นที่แตกต่างกันไป อย่างนครราชสีมาทำหน้าที่เป็น “ประตูเศรษฐกิจ” เชื่อมต่อภาคอีสานกับภาคกลาง มีความโดดเด่นด้านอุตสาหกรรม การขนส่ง และโลจิสติกส์ ขณะที่ขอนแก่นก้าวขึ้นมาเป็น “เมืองศูนย์กลางบริการสมัยใหม่” ครอบคลุมทั้งด้านการแพทย์ การศึกษา และธุรกิจบริการระดับภูมิภาค ส่วนอุบลราชธานีและอุดรธานีมีบทบาทเป็น “ฮับชายแดน” ที่เชื่อมโยงการค้าการลงทุนกับ สปป.ลาว และเวียดนาม ทำให้เกิดการหมุนเวียนของสินค้าและเงินทุนในระดับข้ามพรมแดน ขณะที่บุรีรัมย์เป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจของการเติบโตจาก “การเป็น Sport City” โดยใช้การท่องเที่ยว กีฬา และโครงสร้างพื้นฐานใหม่เป็นตัวขับเคลื่อน จนสามารถยกระดับเศรษฐกิจจังหวัดได้อย่างก้าวกระโดดในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา
หากย้อนดูโครงสร้างอันดับของจังหวัด จะพบว่าเศรษฐกิจอีสานมีลักษณะนิ่งแต่โต แม้มูลค่าทางเศรษฐกิจจะเพิ่มขึ้นต่อเนื่องแทบทุกจังหวัด แต่ลำดับอันดับกลับแทบไม่เปลี่ยนแปลง โดย 9 อันดับแรกในปี 2557 ยังคงยึดตำแหน่งเดิมมาจนถึงปี 2567 แสดงให้เห็นถึงการเติบโตแบบ “กระจุกตัว” มากกว่าการกระจายตัว จังหวัดที่มีฐานเศรษฐกิจแข็งแรงอยู่แล้วสามารถเติบโตได้เร็วกว่า และดึงดูดทรัพยากรทั้งแรงงาน เงินทุน และโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติม ขณะที่จังหวัดขนาดกลางและเล็ก แม้จะเติบโตเชิงตัวเลข แต่ยังไม่สามารถไล่ทันหรือแซงอันดับจังหวัดแกนหลักได้นั่นเอง
อีกหนึ่งจังหวัดที่น่าจับตามองคือ “บึงกาฬ” ซึ่งถือเป็นจังหวัดใหม่ในเชิงระบบเศรษฐกิจ โดยสามารถขยับอันดับจาก 19 ขึ้นมาอยู่ที่ 16 ในปี 2567 แสดงให้เห็นถึงการเริ่มมีบทบาทในฐานะพื้นที่ชายแดนการค้า รวมถึงการเติบโตของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและความเชื่อ (สายมู) ที่กำลังได้รับความนิยมมากขึ้น แม้โครงสร้างหลักจะยังคงกระจุกตัว แต่ก็เริ่มมีสัญญาณการกระจายตัวในบางพื้นที่
เศรษฐกิจอีสานในปี 2567 กำลังอยู่ในช่วงของการเติบโตที่แข็งแรงแต่ไม่สมดุลเท่าที่ควร ซึ่งมีการขยายตัวอย่างต่อเนื่องและมีเมืองศูนย์กลางที่ทำหน้าที่เป็นเครื่องยนต์หลักอย่างชัดเจน แต่ในขณะเดียวกันก็ยังเผชิญความท้าทายด้านการกระจายรายได้และโอกาสทางเศรษฐกิจไปยังจังหวัดขนาดกลางและเล็ก หากสามารถยกระดับเมืองรอง สร้างโครงสร้างพื้นฐาน และเชื่อมโยงเศรษฐกิจในระดับภูมิภาคได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็มีโอกาสที่อีสานจะก้าวจากภูมิภาคที่เติบโตเร็วไปสู่ภูมิภาคที่เติบโตอย่างสมดุลและยั่งยืนได้ในอนาคต
อ้างอิงจาก:
- สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
ติดตาม ISAN Insight & Outlook ทุกช่องทางได้ที่
https://linktr.ee/isan.insight
#ISANInsightAndOutlook #อีสาน #ISAN #อีสานอินไซต์ #Economy #เศรษฐกิจ #เศรษฐกิจอีสาน #GPP #GRP #ขนาดเศษฐกิจ