นับตั้งแต่มีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรกของประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2519 บริเวณห้วยประตูตีหมา ในเขตอุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ถือเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของวงการศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ไทย จากการสำรวจและศึกษาต่อเนื่องยาวนานกว่าครึ่งศตวรรษ นักบรรพชีวินวิทยาพบว่า พื้นที่ประเทศไทยเคยเป็นถิ่นอาศัยของไดโนเสาร์มาตั้งแต่ปลายยุคไทรแอสซิกจนถึงต้นยุคครีเทเชียส หรือราว 220-100 ล้านปีก่อน ปัจจุบันมีการค้นพบไดโนเสาร์แล้วไม่น้อยกว่า 25 ชนิด โดยในจำนวนนี้เป็นสายพันธุ์ใหม่ของโลกถึง 14 ชนิด ขณะที่พื้นที่ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น นับเป็นหนึ่งในแหล่งฟอสซิลไดโนเสาร์ที่สำคัญที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เพราะมีการค้นพบไดโนเสาร์อย่างน้อย 9 ชนิด และเป็นชนิดใหม่ของโลกถึง 5 ชนิด 

📍“ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน” (Phuwiangosaurus sirandhornae) เป็นไดโนเสาร์กินพืช อยู่ในกลุ่มซอโรพอด (Sauropod) คอยาว หางยาว มีขนาดใหญ่ เดิน 4 ขา ยาวประมาณ 15 – 20 เมตร จะพบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น กาฬสินธุ์ สกลนคร

📍“สยามโมไทรันนัส อิสานเอนซิส” (Siamotyrannus isanensis) เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ มีขนาดใหญ่ อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด (Theropod) เดิน 2 ขา มีขาหลังขนาดใหญและแข็งแรง ลำตัวยาวประมาณ 6.5 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น

📍“สยามโมซอรัส สุธีธรนิ” (Siamosaurus suteethorni) เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ มีขนาดใหญ่ อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด (Theropod) วงศ์สไปโนซอริด เดิน 2 เท้า ความยาวประมาณ 7 เมตร ฟันมีลักษณะเป็นทรงกรวยคล้ายฟันจระเข้ พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น

📍“อิสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ” (Isanosaurus attavipachi) เป็นไดโนเสาร์กินพืช อยู่ในกลุ่มซอโรพอด (Theropod) ที่เก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยพบมาในไทย คอและหางยาว เดิน 4 ขา มีความยาวประมาณ 12 – 16 เมตร พบในยุคไทรแอสสิกตอนปลาย (Late Triassic) หรือประมาณ 210 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ชัยภูมิ

📍“กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส” (Kinnareemimus khonkaenensis) เป็นไดโนเสาร์อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด (Theropod) เดิน 2 ขา คล้ายนกกระจอกเทศ วิ่งเร็ว ปราดเปรียว กินทั้งพืชและสัตว์เป็นอาหาร ความยาวประมาณ 1 – 2 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น

📍“ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ” (Psittacosaurus sattayaraki) เป็นไดโนเสาร์กินพืข มีขนาดเล็ก อยู่ในกลุ่มเซอราทอปเซียน (Ceratopsian) ที่มีปากคล้ายกับปากปากนกแก้ว มีความยาวประมาณ 1 – 1.5 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 100 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น ชัยภูมิ

📍“สยามโมดอน นิ่มงามมิ” (Siamodon nimngami) เป็นไดโนเสาร์กินพืช อยู่ในกลุ่มอิกัวโนดอน (Iguanodontia) มีความยาวประมาณ 6 – 7 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 100 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ นครราชสีมา

📍“ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ” (Ratchasimasaurus suranareae) เป็นไดโนเสาร์กินพืช อยู่ในกลุ่มอิกัวโนดอน (Iguanodontia) มีความยาวประมาณ 6 – 7 เมตร มีขากรรไกรที่ยาวกว่าชนิดอื่น พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 100 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ นครราชสีมา

📍“สิรินธรนา โคราชเอนซิส” (Sirindhorna khoratensis) เป็นไดโนเสาร์กินพืช อยู่ในกลุ่มอิกัวโนดอน (Iguanodontia) พวกไดโนเสาร์ปากเป็ด (Hadrosaur) ที่มีลักษณะเก่าแก่กลุ่มแรกๆ มีความยาวประมาณ 6 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 100 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ นครราชสีมา

📍“ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมิ” (Phuwiangvenator yaemniyomi) เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ มีขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด พวกซีลูโรซอร์ยุคแรกๆ (Basal Coelurosaur : มีสายวิวัฒนากรไปทางนก) มีกรงเล็บที่แหลมคม เดิน 2 ขา ยาวประมาณ 6 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ ขอนแก่น

📍“วายุแรปเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส” (Vayuraptor nongbualamphuensis) เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ มีขนาดกลาง อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด พวกซีลูโรซอร์ยุคแรกๆ (Basal Coelurosaur : มีสายวิวัฒนากรไปทางนก) เดิน 2 ขา รูปร่างปราดเปรียว ยาวประมาณ 4 – 4.5 เมตร พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ หนองบัวลำภู

📍“สยามแรปเตอร์ สุวัจน์ติ” (Siamraptor suwati) เป็นไดโนเสาร์กินเนื้อ มีขนาดใหญ่ อยู่ในกลุ่มเทอโรพอด เดิน 2 ขา ยาวประมาณ 8 เมตร มีฟันคล้ายฟันฉลาม หรือคาร์คาโรดอนโทซอร์ พบในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) หรือประมาณ 100 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ นครราชสีมา

📍“มินิโมเคอร์เซอร์ ภูน้อยเอนซิส” (Minimocursor phunoiensis) เป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดเล็ก กลุ่มกระดูกเชิงกรานแบบนกหรือออร์นิธิสเชียน (Ornithischia) ที่เก่าแก่ที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มีขนาดเล็กว่องไว เมื่อโตเต็มวัยคาดว่ายาวประมาณ 2 เมตร  พบในช่วงปลายยุคจูแรสซิก หรือประมาณ 150 ล้านปีก่อน โดยจังหวัดที่พบได้ คือ กาฬสินธุ์

 

และล่าสุดทีมนักบรรพชีวินวิทยาชาวไทยและสหราชอาณาจักร ค้นพบและศึกษาซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์คอยาวชนิดใหม่ของโลก “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” (Nagatitan chaiyaphumensis) ณ บ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ นับเป็นการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มไททาโนซอริฟอร์มขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

จุดเริ่มต้นการค้นพบ “ยักษ์ใหญ่แห่งดินแดนอีสาน”

 

ย้อนกลับไปวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2559 นายถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านพนังเสื่อ อำเภอหนองบัวระเหว จังหวัดชัยภูมิ กำลังเดินหาปลาอยู่บริเวณสระน้ำสาธารณะ ก่อนจะสังเกตเห็นวัตถุบางอย่างโผล่ขึ้นมาจากดิน ลักษณะคล้ายกระดูกสัตว์ขนาดใหญ่ ด้วยความสงสัยจึงมีการแจ้งเจ้าหน้าที่เข้ามาตรวจสอบ และในเวลาต่อมา กรมทรัพยากรธรณีก็ยืนยันว่า สิ่งที่พบคือ “ฟอสซิลกระดูกไดโนเสาร์จริง”

หลังจากเริ่มสำรวจพื้นที่พบว่า ฟอสซิลเหล่านี้ถูกฝังอยู่ในชั้นหินโบราณอายุราว 115-100 ล้านปี ในยุคครีเทเชียสตอนต้น กระดูกจำนวนมากกระจัดกระจายอยู่ทั่วพื้นที่กว่า 80 ตารางเมตร แต่สิ่งที่น่าสนใจคือ ไม่พบกระดูกชิ้นใดซ้ำกันเลย ทำให้นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่า ฟอสซิลทั้งหมดน่าจะมาจากไดโนเสาร์เพียงตัวเดียวที่ตายลงในสภาพแวดล้อมริมแม่น้ำโบราณ ก่อนที่กระดูกจะถูกกระแสน้ำพัดพามาสะสมรวมกัน ภาพของชัยภูมิเมื่อร้อยล้านปีก่อน จึงอาจแตกต่างจากปัจจุบันโดยสิ้นเชิง พื้นที่ที่วันนี้เป็นทุ่งนาและสระน้ำ เคยเป็นระบบแม่น้ำขนาดใหญ่ มีทั้งจระเข้ เต่าน้ำจืด ฉลามน้ำจืด รวมถึงไดโนเสาร์นักล่าอาศัยอยู่ร่วมกัน หลักฐานทั้งหมดถูกบันทึกไว้ในชั้นหินใต้ผืนดินอีสานอย่างเงียบงันมาตลอดหลายล้านปี

ยิ่งขุดค้น นักวิจัยยิ่งพบชิ้นส่วนที่น่าตื่นตะลึง ทั้งกระดูกสันหลัง กระดูกต้นขาหน้ายาวเกือบ 2 เมตร กระดูกต้นขาหลังกว่า 2 เมตร ซี่โครงขนาดมหึมา และกระดูกเชิงกรานขนาดใหญ่ ซึ่งแสดงว่าเจ้าของกระดูกเหล่านี้คือสัตว์ขนาดยักษ์

แม้งานสำรวจขุดค้นและศึกษาวิจัยจะใช้เวลายาวนานหลายปี จากข้อจำกัดด้านงบประมาณและกระบวนการอนุรักษ์ฟอสซิลที่ซับซ้อน แต่ตลอดเวลานั้น การวิจัยก็ยังเดินหน้าต่ออย่างเงียบๆ พร้อมกับการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ให้ชุมชน จนกระทั่งในปี พ.ศ. 2567 มีการร่วมมือกับนักวิจัยทั้งในและต่างประเทศ เพื่อศึกษาฟอสซิลชุดนี้อย่างละเอียดอีกครั้ง ผลการศึกษาที่ใช้เวลานานเกือบ 2 ปี สร้างความตื่นเต้นให้วงการบรรพชีวินวิทยาอย่างมาก เพราะนักวิจัยพบว่า ลักษณะของกระดูกหลายส่วน โดยเฉพาะกระดูกสันหลังและกระดูกขา มีเอกลักษณ์ที่ไม่เหมือนไดโนเสาร์ชนิดใดที่เคยค้นพบมาก่อนบนโลก ทำให้สามารถประกาศได้ว่านี่คือ “ไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ของโลก”

โดยได้ถูกตั้งชื่อว่า “นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส” หรือ “พญานาคแห่งชัยภูมิ” ซึ่งบ่งบอกถึงทั้งความยิ่งใหญ่ของสัตว์ดึกดำบรรพ์ และความผูกพันกับวัฒนธรรมความเชื่อของภาคอีสาน ไดโนเสาร์ชนิดนี้มีความยาวถึง 27 เมตร หนักราว 26 ตัน หรือเทียบได้กับช้างเอเชียประมาณ 9 เชือก ถือเป็นสัตว์บกที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีการค้นพบในประเทศไทย และอาจเป็นหนึ่งในซอโรพอดที่ใหญ่ที่สุดของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ที่สำคัญไปกว่านั้น การค้นพบครั้งนี้ยังทำให้จังหวัดชัยภูมิกลายเป็นพื้นที่สำคัญระดับโลกด้านวิวัฒนาการไดโนเสาร์ เพราะเป็นไม่กี่แห่งที่พบซอโรพอดครบทั้ง 3 ช่วงวิวัฒนาการ ตั้งแต่ยุคไทรแอสซิก จูแรสซิก จนถึงครีเทเชียส 

 

 

อ้างอิงจาก:

– Fossil World

– พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง กรมทรัพยากรธรณี – PWDM 

– ไทยพีบีเอส (Thai PBS)

 

ติดตาม ISAN Insight & Outlook ทุกช่องทางได้ที่

https://linktr.ee/isan.insight

 

#ISANInsightAndOutlook #อีสาน #ISAN #อีสานอินไซต์ #Business #Economy #ธุรกิจ #เศรษฐกิจ #ธุรกิจอีสาน #เศรษฐกิจอีสาน #ไดโนเสาร์อีสาน #ไดโนเสาร์ #นาคาไททันชัยภูมิเอนซิส